HÌNH DẠNG TRÁI ĐẤT (2)

IONIA và người Hy Lạp

Khoảng hai ngàn năm trước chuyến thám hiểm của Columbus, trên đảo Samos thuộc Hy Lạp, lần đầu tiên câu chuyện về trái đất có dạng hình cầu được đề cập đến. Vào thời Columbus, Samos gần như bị bỏ hoang. Nằm khoảng một dặm ngoài khơi bờ biển phía tây của Thổ Nhĩ Kỳ, vị trí đặc biệt của nó đã trở thành mục tiêu xâm lược của người Byzantines, người Ả Rập, người Venice, quân Thập tự chinh, người Thổ Nhĩ Kỳ. Thậm chí ngày nay, các thị trấn yên tĩnh, những bãi biển cát trắng, những cây ô liu và những vườn nho lượn quanh sườn núi Karvounis hoặc Kerkis, chỉ gợi lên sự lười biếng ấm áp và uể oải triền miên. Lái xe hoặc đạp xe đạp khoảng tám dặm về phía nam của thị trấn Samos hiện nay sẽ dẫn ta đến một thị trấn có tên gọi Pythagoreion. Thị trấn mang tên của Pythagoras, công dân nổi tiếng nhất của Samos, nằm trên một phần của thành phố cổ bị chôn vùi Samos. Rẽ về hướng tay trái tại ngã ba trên đường và tiếp tục đi dọc theo bờ biển, trên gò cao là một thung lũng với những tàn tích của Heraion, đền thờ thần Hera, một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại. Trong 155 cột trụ đã từng được dựng lên nơi đây, giờ chỉ còn sót lại một cột duy nhất cao bằng nửa chiều cao ban đầu đứng trên một tảng đá lớn. Gần đó là đường hầm dẫn nước Evpalinos, bây giờ được mắc đèn sáng trưng và mở cửa cho công chúng. Dấu ấn của quá khứ hùng vĩ dường như áp đảo hiện tại mờ nhạt.

Tiếp tục 20 dặm từ tàn tích của ngôi đền dọc theo con đường chính dẫn đến thị trấn Marathokampos trên đỉnh đồi ở phía tây. Một bảng hiệu nhỏ đánh dấu con đường mòn đi bộ nhỏ lên núi Kerkis dẫn đến một hang động nơi Pythagoras đã từng dạy học. Ngược lên dốc một chút là một hang động rộng rãi hơn. Đi bộ xuống dưới một chút, dốc đá của dãy Kerkis và màu xanh thẳm của biển Aegean dường như trải dài đến vô tận. Sự hoang vu, vẻ đẹp, và nỗi cô đơn gợi lại trong tâm trí tôi hình ảnh của dãy núi Skellig ở Ailen hoặc sườn dốc phía đông của ngọn núi lửa thiêng liêng Haleakala trên đảo Mauni thuộc quần đảo Hawaii. Tại những nơi như vậy, hiện tại và quá khứ dường như sát lại gần nhau. Tiếng thì thầm của người xưa vọng lại thì thầm trong tai. Chính nơi đây Pythagoras lần đầu tiên giảng giải rằng Trái Đất là một hình cầu. Người địa phương nói linh hồn ông vẫn còn vương vấn đâu đây. Trong các đêm tối khi gió thổi vào dãy núi Kerkis đến rát cả mặt, họ cho rằng linh hồn ông là những ánh sáng mờ nhạt phát ra từ các phiến đá dẫn đường những người đi biển từ đằng xa.

Ánh sáng đó rực cháy 2500 năm trước trong thời hoàng kim của Samos, lúc đó là một thành phố quan trọng của vương quốc Ionia. Quốc gia nhỏ bé này bao gồm bờ biển nằm ở cực tây của Thổ Nhĩ Kỳ, hay còn gọi là Tiểu Á, kéo dài từ Phocaea, khoảng một trăm dặm về phía nam cho đến Miletus, cùng với các đảo Aegean cách không xa đất liền. Dân gian cho rằng người Hy Lạp đã chiếm đóng khu vực này vào đầu thiên niên kỷ thứ nhất TCN. Chính tại nơi đây, nền kinh tế, văn hóa Hy Lạp nhanh chóng hồi phục sau một thời kì đen tối, thời gian gần năm trăm năm suy giảm dân số, kinh tế khó khăn, suy đồi văn hóa sau cuộc hủy diệt tàn bạo vẫn còn nằm trong vòng bí ẩn của nền văn minh Mycenaen thế kỷ thứ mười hai TCN .

Các tác phẩm của những công dân Ionia như Homer và Hesiod đánh dấu sự trỗi dậy của thời đại phục hưng. Chữ viết, dựa vào bảng chữ cái có nguồn gốc từ Phoenicia (Lebanon ngày nay) đã bắt đầu được sử dụng cuối thế kỷ thứ chín trước Công Nguyên và được Homer kịp thời sử dụng để viết sử thi. Giữa thế kỷ thứ bảy và thứ năm TCN, Samos trở thành nơi có lực lượng hải quân cực lớn và là khu đô thị sầm uất, quan trọng trên đất liền của Ionia. Triết học và khoa học Hy Lạp bùng lên ở Ionia vào cùng thời điểm này.

Vị trí của Ionia trên rìa Tiểu Á cũng có nghĩa là các nhà tư tưởng Ionia có cơ hội tiếp xúc với các nền văn minh lớn khác của miền đông Địa Trung Hải, đặc biệt là Ai Cập. Và xa về phía đông là Babylon huyền thoại hay xa hơn nữa là Ba Tư. Các nhà triết học vĩ đại của Ionia như Thales (624-547 TCN) và Anaximander (611-545 TCN), cả hai đều đến từ vùng Miletus, đã dạy rằng vũ trụ và chuyển động của các vì sao vận hành theo các quy luật tự nhiên chứ không bị chi phối bởi ma thuật hay sự can thiệp độc đoán của một đấng thần linh nào. Vũ trụ được sắp đặt theo các trật tự nhất định và ta có thể hiểu được nó thông qua các lý luận logic. Đây là một ý tưởng rất mới nhưng mất khá nhiều thời gian để nắm bắt, và ảnh hưởng của nó cũng thăng giáng tùy từng thời điểm khác nhau.

Hình 1 Vương quốc Ionia cổ đại

Thales và Anaximander cũng suy đoán về hình dạng của Trái Đất. Thales chấp nhận niềm tin của người Ai Cập cho rằng Trái Đất nhô lên như một ngọn núi từ một đại dương êm đềm và vô tận. Anaximander nghĩ về vấn đề sâu hơn một chút tin rằng Trái Đất là một ống xi lanh treo lơ lửng trong không gian.

Pythagoras (569-475 TCN) thèm khát sự hiểu biết về tôn giáo và huyền bí nhiều hơn bất cứ triết gia Ionian nào. Cha của ông, Mnesarchus, một thương nhân đến từ thành phố giàu có Tyre, chuyển từ Phoenicia đến Ionia, nơi ông đã gặp và kết hôn với Pythais của xứ Samos. Tương truyền rằng Mnesarchus đã được cấp quyền công dân trên Samos sau khi quyên góp lương thực cho đảo trong một nạn đói. Pythagoras du lịch khắp nơi cùng với cha, thậm chí ông đã đến cả Ý và Hy Lạp. Ông có cơ hội gặp mặt các học giả người Syria và Chaldea trong một chuyến đi trở lại Tyre. Ông là một thần đồng, sớm bộc lộ mối quan tâm đặc biệt đến triết học, môn học được nuôi dưỡng bởi những người thầy của mình – Pherekydes (600-550 TCN), Thales và Anaximander. Khi gặp Pythagoras, Thales đã là một ông già thông thái cực kỳ nổi tiếng và được kính trọng trên cả lãnh thổ Ionia, ông đã để lại ấn tượng đặc biệt mạnh mẽ đối với Pythagoras. Thales đã trải qua thời niên thiếu ở Ai Cập cho ông đã khuyến khích Pythagoras cũng nên đến đó.

Hình 2: Ionia, Ai Cập và Phía Đông

Tại Ai Cập, bằng cách nào đó Pythagoras đã được kết nạp vào những nghi lễ thần thánh của Ai Cập. Đến nay người ta vẫn không hiểu làm sao mà một người nước ngoài như Pythagoras lại được phép học các nghi lễ tối thượng của người Ai Cập. Tất cả dữ liệu cho rằng có lẽ nhờ chân ông có một cái bớt vàng mà các giáo sĩ Ai Cập tin rằng ông được che chở bởi thần Osiris của họ và do đó cho phép ông tham gia vào các hoạt động cúng tế.Đương nhiên, trong cuộc đời sau này của Pythagoras, người ta đồn rằng ông đã được đầu thai bởi thần linh và đã tiếp xúc với thần Osiris. Thông tin chi tiết về những năm tháng của ông ở Ai Cập thậm chí còn lộn xộn hơn so với cả phần còn lại của cuộc đời ông. Dường như ông đã bị bắt, có lẽ trong cuộc xâm lược Ai Cập của người Ba Tư năm 525 TCN, và bị bắt làm tù binh từ Ai Cập ra khỏi Babylon, đến một nơi ngày nay cách Baghdad 55 dặm, lúc đó là thành phố giàu nhất thế giới.Ở đây ông đã học được những huyền bí của nhị nguyên Ba Tư, tiếp thu giáo lý của Zarathustra (được người Hy Lạp biết đến như Zoroaster). Pythagoras có lẽ cũng đã học được rất nhiều toán học tại Babylon.Toán học Babylon phát triển cao hơn nhiều so với Ai Cập (cũng có nguồn gốc từ Babylon). Mặc dù có khá nhiều tranh luận về lượng toán học mà Thales và Pythagoras biết. Trên thực tế, Pythagoras biết nhiều Thales hơn rất nhiều và trình độ cũng sâu hơn rất nhiều.

Sử liệu về việc phóng thích Pythagoras ở Babylon đã bị thất lạc, nhưng chi tiết chuyến hồi hương trở lại Samos thì không. Vẻ bề ngoài ấn tượng trong quần thụng và y phục phương đông để che giấu cái bớt vàng ở chân, tài năng hùng biện hết sức lôi cuốn, ông đã tạo nên một cơn chấn động mạnh trong cảm xúc của người dân. Lời dạy của ông đan xen giữa những cái hợp lý và không hợp lý, khoa học và thần bí, đem lại sự tương phản rõ rệt với sự điềm đạm với trường phái triết học Ionia. Sức hút đó vẫn còn tồn tại đâu đó trong khu vực hoang tàn quanh hang động của ông trên đảo Samos.

Khoảng năm 530 TCN, Pythagoras và một số đồ đệ chuyển đến Croton, một thuộc địa yên tĩnh của Hy Lạp ở phía nam nước Ý, thành phố được thành lập gần hai thế kỷ trước và lúc đó có thể là trung tâm của sự phục sinh tôn giáo. Tại đó, Pythagoras thành lập trường của riêng mình. Trên thực tế, nó giống một nơi tụ họp anh tài hơn là một trường học, chính cái tên cũng đã gây ra sự nhầm lẫn vì thực chất đây chỉ là một hội của những người cùng chí hướng tìm kiếm chân lý, cả phụ nữ cũng được tham gia. Hội nào được gọi là hội “bán nguyệt”. Hội được phân thành 2 nhóm: nhóm bên trong bao gồm một số đàn ông và phụ nữ được gọi là mathematikoi, thực hành ăn chay nghiêm ngặt, sống khép kín, không được phép sở hữu tài sản cá nhân và được giảng dạy bởi chính Pythagoras. Nhóm bên ngoài được gọi là akousmatics, sống tại gia và giữ ít quy tắc nghiêm ngặt hơn.Các thành viên phải trải qua các nghi thức nhập hội và tuyên thệ giữ bí mật.

Những người theo Pythagoras tin rằng ở cấp sâu nhất, thực tế là toán học, tất cả sinh vật đều có mối tương quan chặt chẽ với nhau, triết học được sử dụng như một phương tiện để định tâm, và rằng linh hồn có thể siêu thoát để gia nhập với giới thần tiên. Sức hấp dẫn của ý niệm về sự tương quan toàn thể, sự pha trộn kỳ lạ của huyền bí đông phương và tư tưởng Hy Lạp đã lôi kép những người đương thời. Pythagoras và trường phái của mình phát triển mạnh mẽ và trở nên nổi tiếng trên khắp cả Hy Lạp. Thời gian có lẽ đã làm mờ đi các cuộc tranh luận về tính cách của Pythagoras cũng như các truyền thuyết xung quanh. Cách nói chuyện của ông có sức hút đặc biệt và dân chúng thường đồn đại rằng ông nhớ hết chi tiết từ tiền kiếp. Đối với người hâm mộ, ông là một thiên tài với kiến thức, trí thông minh sâu sắc phi thường, và lòng từ bi vô lượng. Đối với những người chống đối, ông là một lang băm với bản năng tự đề cao mình. Dù sự thật là thế nào, Pythagoras cũng vẫn có ảnh hưởng vô cùng lớn, uy tín của đồ đệ ông thực sự tăng lên rất nhiều sau khi ông chết.

Điều quan trọng nhất mà Pythagoras đã dạy cho chúng ta là Trái Đất là hình cầu. Ông bắt đầu thu thập bằng chứng ủng hộ cho ý tưởng này, và cũng là người đầu tiên nhận thức rằng trái đất tồn tại cũng với các ngôi sao trong một vũ trụ duy nhất. Những học trò sau này mà đáng chú ý nhất là Philolaus (470-385 TCN) thậm chí từ bỏ khái niệm về một vũ trụ địa tâm, rao giảng rằng trái đất, mặt trời, và các ngôi sao quay quanh tâm của một ngọn lửa thần bí vô hình.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s